Bilim Dünyasina Yolculuk


               

Önce küçük bir sinemaya aliyorlar sizi. 10 dakikalik bir filmden sonra çaglar öncesi bilim dünyâsina yolculugunuz basliyor.

 

   Yillardir uygulanan gelenek, bu sene bozuldu. Artik Sultanahmet Meydani’ndaki Ramazan Çarsisi ve Sultanahmet Câmii’nin iç avlusuna kurulan kitap fuari, Beyazit’a tasindi. Sultanahmet bu Ramazan bombos… demeye kalmadi, tâ Londra’dan muhtesem bir müze geldi, Sultanahmet ile Ayasofya’nin arasindaki meydana kondu.

     Basbakan Tayyip Erdogan’in Mart ayindaki ziyâretinde Londra’da görüp begendigi ve Istanbul’da da kurulmasini istedigi 1001 Îcât Müzesi’nde Islâm âlimlerinin, batili bilginlerden çok önce îcât ettikleri buluslari sergileniyor. 4 Ekim 2010 a kadar açik kalacak müze, sabah 10:00 dan gece 03:00 e kadar ziyâret edilebiliyor.

     CEP SINEMADA TANITIM FILMI

     Çadir müzeye girer girmez, önce minik bir sinemada buluyorsunuz kendinizi. 10 dakikalik tanitim filminde büyük matematik âlimi el-Cezerî, üç ilkokul ögrencisine, karanlik dönem diye tanitilan zamanlarin aslinda kesif ve îcatlarla, bilim ve ilmin isigiyla ne derece aydinlik oldugunu anlatiyor. Daha sonra müzeye geçiyorsunuz.

     MÜZE 7 BÖLÜMDEN OLUSUYOR

     Içeride 7 ayri stand kurulmus. Muhtesem maketlerle süslenmis her bir bölümde video görüntülerinde de, devrin en meshur âlimleri canlandirilmis. Kendilerini tanitarak basladiklari konusmalarinda detaylariyla îcatlarindan ve çalismalarindan bahsediyorlar.

     1- EV BÖLÜMÜ

     Müzeye girer girmez, devâsâ boyutta bir filli saat çikiyor karsiniza. El-Cezerî’nin filli su saati bu. Filin üzerindeki objeler, çesitli ülke ve milletleri simgeliyor. Zümrüdü ankâ kusu Misir’i, ejderhâlar Çin’i, sultan ve kâtip Arabistan’i, hidrolik sistem Yunan’i, fil ve sürücüsü de Hindistan’i temsîl ediyor. Böylece Ispanya’dan Çin’e kadar uzanan Islâm Medeniyeti, tek bir su saati üzerinde dâhîce tasvir edilmis. El-Cezerî, her tür ve boyutta saatler tasarlamis. Müzenin de sembolü hâline gelmis bu filli su saatinden baska, içine fiskiyeli havuzlarin yerlestirilmesiyle serinlik ve huzurun saglandigi çevre dostu Bagdat evleri, Ibni Heysem’in fotograf ve kameralara ilham kaynagi olan bulusu karakutu vs. maketler hâlinde sergileniyor bu bölümde. Ayrica “Bunlari biliyor muydunuz?” basligi altinda, dolmakalemin 10. yy da Misir’da Halîfe el-Muizz’in sipârisi üzerine îcât edildigine ve ilk dönem Müslüman eczâcilarin parfüm yapiminda çiçek ve bitkilerin özünü çikarmak için damitma tekniklerini kullandiklarina dikkat çekiliyor.

     2- DÜNYÂ BÖLÜMÜ

     Ev bölümünün ortasinda koca bir filli su saati vardi. Burada da 12. yy da yasamis Islâm âlimi Idrisî’nin devâsâ boyutta dünya haritasi yer aliyor. Harita, henüz Amerika’nin kesfedilmedigi yillara âit oldugu için Amerika kitasi çizilmemis. Marko Polo ve Kristof Kolomb’un dünyayi kesfe çikmalarindan yüzlerce yil önce, Pîrî Reis’in dünya haritasindan 4 asir önce çizilmis bu harita gerçege o kadar yakin ve öylesine detayli çizilmis ki, Idrisî’nin Hz. Idris gibi göklere yükselip oradan dünyaya bakarak çizdigini zannedersiniz.

     Wright kardeslerden 1000 sene önce Endülüs’te ilk uçma denemelerini yapan Abbas ibni Firnas’in Kurtuba’daki Ulu Câmi’nin minâresinden atlayarak uçmasi anlatiliyor videoda.

     Bundan baska, 21 yasinda seyahat etmeye baslayip hayâtinin 29 yilini seyahat ederek geçiren ve 120.000 km yol kateden Ibni Battûta ile tanisiyorsunuz. Hemen yanindaki gemi maketi ise 15. yy da yasayan Çinli Müslüman bir amiral olan Zheng He’nin gemilerinden birini temsîlen yapilmis. Zheng He’nin filosundaki en büyük gemi, kendisinden yillar sonra sefere çikan Kristof Kolomb’un gemilerinden 5 kat daha büyükmüs ve 120 metreden fazlaymis.

     3- OKUL BÖLÜMÜ

     Bu bölümdeki videoda Fâtima el-Fihrî adinda zengin bir Müslüman hanim, Fas’ta dünyanin ilk üniversitelerinden birini nasil kurdugunu anlatiyor.

     SIMDIKI RAKAMLAR DA ARAPLARINMIS

     “Bunlari biliyor muydunuz?” kösesinde ise oldukça ilginç bir sey ögrendim. Su an bati dünyasinda da kullanilan rakamlar aslinda Arap rakamlariymis. Ve her bir rakamin ifâde ettigi sayida kösesi bulunuyormus. Yani 1 in 1 kösesi, 2 nin 2 kösesi vs… Sifirin kösesi yok. Simdilerde biraz degisiklige ugrayip köseleri kaybolsa da yine de orijinal hâlini andiriyor. Yeni bir seyler ögrenmek ne güzel!

     MEZUNIYET KEPLERI NEDEN DÜZ

     Müzedeki en ilginç îcatlardan biri de, okul bölümünde sergilenen kep. Hâlen üniversite mezunlarinin mezuniyet törenlerinde baslarina giyip de diplomalarini aldiktan sonra havaya firlattiklari kep, aynen bugünki sekliyle Islâm âlimlerinin îcâdiymis meger. Peki hiç merak ettiniz mi, üstü neden düz? Iste onun sebebi de o devrin âlimlerinin Kur’an’a verdikleri ehemmiyeti gösteriyor. Zîrâ, sahasindaki bütün kitaplari beynine yüklemis olan üniversite talebesi, bütün bu kitaplarin hepsinin üstünde de Kur’an oldugunu göstermek için basina kepi giyip üstüne de Kur’an-i Kerim’i koyuyormus. Basinin üstünde Kur’an, ve beyninde yiginla kitapla hocasinin huzuruna çikip diplomasini aliyor. Iste böyle yüce bir maksatla keplerin üstü düz yapilmis.

     ARAPÇA ASILLI INGILIZCE KELIMELER

     Yine bu bölümde “Kelime Yollari” isimli panoda, su an Ingilizcede kullanilan birçok kelimenin Arapça kökenli oldugu isikli bir sekilde gösterilmis. Bu bölümün “Bunlari biliyor muydunuz?” panosunda ise Halîfe Me’mun’un Hikmet Evi’nde bulunan kütüphâne için kitap yazan her âlime, yazdiklari kitap agirliginca altin verdigi yazili. Bir kefesinde altun külçesi, diger kefesinde kitap bulunan terâzi maketiyle de bu hâdise temsîl edilmis.

     4- PAZAR BÖLÜMÜ

     Pazar bölümünde karsimizda el-Cezerî var. Ekranda îcatlarindan bahsediyor. Standin tam ortasinda kocaman bir su degirmeni dönerken, rüzgâri tutmak için dikey yapilmis yel degirmenlerini de ilk defâ burada görüyor, 16 yy Islâm âlimi Takiyüddîn’in 6 silindirli su pompasi sâyesinde insanlarin su için sira beklemekten kurtuldugunu ögreniyoruz. Burada ilk mâdenî paralarin resimleri de var. Üzerinde Islâm inancini ifâde eden yazilarin bulundugu ilk paralari bastiran Halîfe Abdülmelik’in amaci bu sâyede ticârette de Islâm birligini saglamakmis. Nitekim o dönemlerde bir tüccar, kendisine Bagdat’ta verilen çeki, Çin’de bozdurabiliyormus.

     5- SEHIR BÖLÜMÜ

     Muhtesem bir taç kapiyla arz-i endâm eden bu bölümde de agizlarindan su akmasiyla saati gösteren 12 aslanli bir havuz, Arap ülkelerindeki saraylara âit gül seklinde bir de pencere var. Ayrica Avrupadaki kilise kulelerinin Cezâyir’deki 1000 yillik bir kuleden etkilenerek yapildigi, Süleymâniye’deki is odalari, örümcek aglarini engellemek için konulan devekusu yumurtalari da resimlerle anlatilmis.

     6- HASTÂNE BÖLÜMÜ

     Burada da Zehrâvî ile tanisiyoruz. Günümüzden 1000 yil önce Kurtuba’da yasayan hekim Zehrâvî, 2000 den fazla cerrâhî âlet üretmis ve bunlarla yüzlerce ameliyat gerçeklestirmis. 10. yy da üretilen bu cerrâhî âletler de hastâne bölümünde sergileniyor. Samli âlim Ibni Nefîs’in, William Harvey’den çok önce kan dolasimini kesfettigi anlatilirken de isikli dolasim sistemi kurulmus.

     “Kol ve bacak kiriklarinin dahi, hemen sargiya alinmayip 5 gün beklenmesinin, Ibni Sînâ’nin tavsiyesi olarak hâlâ uygulandigini biliyor musunuz?” diyerek ugurluyor bizi hastâne bölümü.

     7- EVREN BÖLÜMÜ

     Müzenin bu son bölümünde hareketli yildiz oyununu oynayan bir kalabalik toplanmis. Elleriyle gökyüzündeki yildiz burçlarini isâretleyerek yildizlari gökyüzünde yüzdürüyorlar. Videoda zamânin en hârika kadinlarindan biri olan, Halep’te babasiyla birlikte usturlap îmâl eden Meryem el-Icliyye konusuyor. Halîfe Me’mun’un 9. yy da  Sam’daki Kasiyun Dagi’nda ve Bagdat’ta ilk rasathâneleri kurdugunu, Bâttânî’nin günes yilini 365 gün 5 saat 46 dakika ve 24 saniye olarak hesapladigi ögreniyorsunuz.

     Sultan 4. Murat döneminde yasamis olan ve ilk roketli uçusu gerçeklestiren Müslüman, Lagarî Hasan Çelebi’yi dügmeye basarak yukari firlatiyorsunuz. Ayni zamanda eglenerek ögrenme metodunun da kullanildigi müze, profesörlere de çocuklara da hitâp edebilecek sekilde hazirlanmis.

     Bir de ilk kanatli uçmayi deneyen Abbas ibni Firnas’i seyrediyorsunuz ekrandan. Müzenin çikisinda da Hezarfen Ahmet Çelebi üzerinizden uçarak ugurluyor sizi mûcitler ve îcâtlar diyârindan.

     Bilim adamlarinin huzûrundan hayran hayran ayrilirken, Islâm dünyâsinin bir zamanlar bilimin isigiyla ne zirvelerde hüküm sürdügünü düsünmeden edemiyorsunuz.

                                               MAHMUT SAMI SIMSEK
                                                        Ramazan 2010        

www.sosyalokulu.com